สายลมแห่งปัญญา

ด้านกายภาพ  ด้านนี้ คนกับสัตว์มีเหมือน ๆ กัน ที่เรียกว่าสัญชาตณาณ หรือ ความรู้ที่มีมาพร้อมกันกับการเกิด แต่สำหรับคน ต้องมีความพิเศษกว่าสัตว์ เราเปลี่ยนการแสวงหาเพื่อสนองความต้องการเหล่านี้จากการหาอย่างสัตว์มาเป็นหาอย่างคน ด้วยการทำงานแลกกับปัจจัยต่าง ๆ มีการวางแผน มีการคิดหาหนทางต่าง ๆ มากมาย ต่างจากสัตว์ที่ทำเป็นเฉพาะที่รู้พร้อมกับการเกิด หลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับด้านกายภาพ ทรงสอนไว้หลาย ๆ ประการ ขอยกมาเป็นตัวอย่างสักเล็กน้อย อย่างเช่น ประโยชน์ในปัจจุบัน ๔ ประการ มีการหมั่นขยันหา  การรู้จักรักษาสิ่งที่หามาได้ การคบคนดี การเลี้ยงชีวิตตามสมควรแก่ทรัพย์ที่หามาได้ ไม่ฟุ้งเฟ้อ ไม่อัตคัต นี่ก็ทำให้เราสามารถสนองความต้องการทางกายภาพได้ เพราะทำให้เรามีอาหาร เสื้อผ้า ที่อยู่ ฯลฯ ได้ตามต้องการ  แม้แต่ความต้องการเรื่อง sex พระองค์ ไม่ได้ทรงห้ามฆารวาส ไม่ให้มี sex มีแต่ห้ามผู้ประพฤติพรหมจรรย์ มุ่งหวังธรรมอันยิ่ง ให้ละเว้นในเรื่องนี้  สำหรับ ฆารวาส ทรงสอนเรื่อง safe sex ด้วยศีลข้อ ๓ กาเมสุมิจฉาจารา เวรมณีฯ

ด้านความปลอดภัย ทรงสอนเรื่องของศีลไว้เป็นพื้นฐาน ศีลหมายถึงการรักษากาย และวาจาให้เป็นปกติ เรียบร้อย และศีลนี่เองที่เป็นเกราะคุ้มกันภัยให้กับผู้รักษาศีลเป็นอย่างดี ดังที่ทรงแสดงเป็นพระบาลีไว้ว่า "สีลํ กวจมพฺภุตํ ( สีลัง กะวะจะมัพภุตัง ) ศีล เป็นเกราะอย่างอัศจรรย์"ถ้าเป็นผู้มีศีล ก็เปรียบเสมือนเป็นผู้ที่มีเกราะกำบังอย่างดี เพราะอานิสงส์ของศีลคือความไม่เดือดร้อนทั้งกาย ทั้งใจ คือมีความปลอดภัยนั่นเอง

ความรักและการเป็นเจ้าของ เรื่องนี้มีหลาย ๆ รูปแบบ ทั้งความรักแบบหนุ่มสาว แบบครอบครัว แบบเพื่อน มีพระธรรมสอนเรื่องเหล่านี้ไว้ทั้งหมด แบบหนุ่มสาว ทรงสอนว่าความรักเกิดจาก ๒ สิ่ง คือ การได้เคยเกื้อกูลกันมาแต่ปากก่อน ( บุพเพสันนิวาส ) และการได้เกื้อกูลกันในปัจจุับัน อยากได้ความรักก็ต้องเกื้อกูลกัน แบบครอบครัว หรือผู้ครองเรือน ทรงสอนธรรม ๔ อย่าง คือ สัจจะ ความซื่อสัตย์ ทมะ การข่มใจ และการฝึกฝนกายและใจ ให้ไปกันได้รอด ขันติ ความอดทน จาคะ การสละ ทั้งสละสิ่งที่เป็นประโยชน์ให้แก่กัน และการสละเรื่องร้าย ๆ คือให้อภัยกัน  ความรักแบบเพื่อน ทรงสอน สังคหวัตถุ ๔ ไว้ผูกใจมิตร ด้วย ทาน การให้ ปิยวาจา พูดจาไพเราะ อัตถจริยา ทำตนเป็นประโยชน์ สมานัตตตา ความเสมอต้นเสมอปลาย ทำได้ดังนี้ความรักและการเป็นเจ้าของก็ได้มาไม่ยาก

ความนับถือยกย่อง มีธรรมหลาย ๆ อย่าง ที่ทรงแสดงไว้ที่จะทำให้ได้รับความยกย่องนับถือ ง่าย ๆ ก็ศีล พระได้รับการยกย่องนับถือ เพราะมีศีลมากกว่าฆารวาสถูกไหม ผู้ใหญ่จะได้รับความยกย่องก็ต้องมีธรรมของผู้ใหญ่ คือ ความไม่ลำเอียง ๔ ประการ ไม่ลำเอียงเพราะรัก โกรธ หลง และกลัว สรุปง่าย ๆ คือ ทรงแสดงหน้าที่ของคนเรา ในฐานะต่าง ๆ กันด้วยเรื่องของทิศทั้ง ๖ คือ หน้าที่ต่อบุคคล ๖ ประเภท ได้แก่ พ่อแม่ ครูอาจารย์ ลูกเมีย เพื่อนฝูง บ่าวไพร่ และ สมณพราหมณ์ ถ้าเราทำหน้าที่ของเราถูกต้องแล้วละก็ จะได้รับการเคารพยกย่อง และการปฏิบัติที่ดีตอบ

ความเข้าใจตนเองอย่างแท้จริง ข้อนี้เป็นส่วนหนึ่งของจุดมุ่งหมายทางพระพุทธศาสนาเลยก็ว่าได้ เพราะถ้าเราเข้าใจตนเองอย่างแท้จริง ว่าจริง ๆ แล้ว เราไม่มี มีแค่่รูป กับ นาม ที่เป็นสังขารเกิดขึ้นมาจากเหตุปัจจัย ไม่ได้มีแก่นสารสาระอะไรให้ยึดเหนี่ยวไว้ ไม่มีอะไรนอกจากอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เข้าใจและเห็นโดยประจักษ์ด้วยตนเองอย่างนี้ ก็เท่ากับจบทุกอย่าง จบความทุกข์ จบความดิ้นรนทั้งปวง เข้าใจทุก ๆ สิ่ง รู้แจ้งทุก ๆ อย่าง ไร้ความสงสัยอีกจ่อไป ไม่ีเฉพาะตนเองเท่านั้น ยังเข้าใจไปถึงโลกทั้งโลก ธรรมทั้งหมดอีกด้วย ซึ่งการจะถึงขั้นนี้ได้ต้องอาศัยการปฏิบัติทางจิตที่เรียกว่า ภาวนา อันประกอบด้วย สมาธิ และปัญญาที่มีทานการให้ และ ศีล ความเป็นปกติทางกายวาจา เป็นพื้นฐาน